Gidsen

Wat zijn paddenstoelen?

Paddenstoelen zijn levende organismen die noch planten noch dieren zijn, maar tot hun eigen rijk behoren. Ze kunnen hun eigen voeding niet maken met behulp van zonlicht, zoals planten doen, en leven in plaats daarvan door ander organisch materiaal af te breken en de voeding ervan op te nemen. De paddenstoel die je op de bosbodem of op je bord ziet, is maar een klein deel van het volledige organisme.

Paddenstoelen vind je bijna overal: in de aarde, in dood hout, in de lucht en in de keuken. Gist, die brood doet rijzen, is een schimmel, en dat geldt ook voor de schimmel die blauwschimmelkaas zijn kleur geeft.

Paddenstoelen werden lang als planten beschouwd, omdat ze stil staan en uit de aarde groeien. Vandaag weten we dat ze eigenlijk nauwer verwant zijn met dieren. Hun celwanden bestaan uit chitine, dezelfde stof als in het pantser van insecten, en net als dieren moeten ze hun voeding uit andere organismen halen.

Zo is een paddenstoel opgebouwd

Het grootste deel van een paddenstoel kun je niet zien. De eigenlijke zwam is een netwerk van dunne draden die hyfen worden genoemd en die samen het mycelium vormen. Het mycelium groeit door aarde, hout of bladeren en kan zich over grote gebieden verspreiden terwijl het voeding opneemt.

Als de omstandigheden juist zijn, meestal wanneer het vochtig is en de temperatuur past, bundelt het mycelium zich en schiet er een vruchtlichaam omhoog. Dat vruchtlichaam noemen we een paddenstoel, en zijn taak is om sporen te verspreiden, die het antwoord van de paddenstoel op zaden zijn. De sporen zitten op verschillende plaatsen, afhankelijk van de paddenstoel:

Op lamellen, dat zijn dunne plaatjes onder de hoed, bv. bij champignon en oesterzwam
In poriën, die op een spons onder de hoed lijken, bv. bij eekhoorntjesbrood
Op zachte stekels, bv. bij de egelzwam, die daaraan haar naam te danken heeft

De sporen zijn zo klein dat ze met de wind verspreid worden, en als ze ergens landen met voeding en vocht, kunnen ze uitgroeien tot een nieuw mycelium.

Waarvan leven paddenstoelen?

Paddenstoelen hebben geen bladgroen en moeten hun voeding daarom van buitenaf halen. Dat doen ze door stoffen af te scheiden die het materiaal om hen heen afbreken, zodat ze de voeding via de hyfen kunnen opnemen. Paddenstoelen kunnen grofweg in drie groepen worden verdeeld naargelang waarvan ze leven.

Afbrekers

Veel paddenstoelen leven van dood organisch materiaal zoals omgevallen bomen, gevallen bladeren en plantenresten. Ze zijn het opruimteam van de natuur en een belangrijke reden waarom de bosbodem niet volloopt met oude bladeren en takken. Zij zijn het ook die in je compost werken. Oesterzwammen, shiitake en champignon behoren tot deze groep, en daarom kunnen ze op hout, stro of graan geteeld worden.

Paddenstoelen die samenleven met planten

Andere paddenstoelen leven in een samenwerking met de wortels van bomen en planten, die mycorrhiza wordt genoemd. De zwam helpt de plant om water en voeding uit de aarde op te nemen, en in ruil krijgt ze suiker die de plant met behulp van zonlicht heeft gemaakt. Verreweg de meeste planten gaan zo'n samenwerking aan. Cantharel en eekhoorntjesbrood horen hierbij, en omdat ze een levende boom nodig hebben, kunnen ze niet in een zak geteeld worden.

Parasieten

Sommige paddenstoelen leven van levende planten of dieren en verzwakken ze daarbij. In de tuin kennen velen ze in verband met verschillende plantenziekten, bv. meeldauw op komkommers, die zich toont als een witte, melige laag op de bladeren.

Van mycelium tot paddenstoelen op het aanrecht

Wanneer je paddenstoelen teelt in een van onze paddenstoelenkits, volg je eigenlijk het bovenstaande proces. Het mycelium is al door een mengsel van hout en graan in de teeltzak gegroeid, en wanneer je ze opent en lucht en vocht geeft, schieten de paddenstoelen omhoog. Lees veel meer over hoe je begint in onze gids over paddenstoelen telen hier.

Wil je meer lezen over paddenstoelen, dan kunnen onze andere gidsen ook relevant voor je zijn:

En heb je zin om het mycelium met je eigen ogen aan het werk te zien, dan kun je starten met een kit met oesterzwammen of al onze paddenstoelenkits bekijken onder zelf paddenstoelen telen hier.